Όταν το παιδί γίνεται “ο γονιός” — Το φαινόμενο της γονεοποίησης
Όταν το παιδί γίνεται “ο γονιός” — Το φαινόμενο της γονεοποίησης
Υπάρχουν περιπτώσεις που ένα παιδί μεγαλώνει, όχι με την ελευθερία να είναι απλώς παιδί, αλλά φορώντας –συχνά αόρατα– το «παλτό» του μεγάλου. Ένα ρόλο που δεν του αναλογεί. Μιλάμε για τη γονεοποίηση, μια συναισθηματικά απαιτητική εμπειρία που συχνά περνά απαρατήρητη, αλλά αφήνει ισχυρά αποτυπώματα στην ενήλικη ζωή.
Τι είναι η γονεοποίηση;
Ο όρος περιγράφει μια κατάσταση όπου
το παιδί αναλαμβάνει ευθύνες, ρόλους ή φορτία που κανονικά θα έπρεπε να φέρουν οι ενήλικες της οικογένειας. Αυτό μπορεί να είναι:
- Συναισθηματικό βάρος: το παιδί γίνεται ο “στήριγμα” του γονέα.
- Πρακτικές ευθύνες: φροντίζει αδέρφια, κάνει δουλειές υπερβολικά απαιτητικές για την ηλικία του.
- Ψυχολογική αντιστροφή ρόλων: παίρνει αποφάσεις, παρηγορεί, αναλαμβάνει υπευθυνότητες που δεν του αρμόζουν.
Μα είναι πάντα κακό να βοηθά ένα παιδί;
Όχι. Η συμμετοχή στις οικογενειακές υποχρεώσεις είναι υγιής όταν είναι ανάλογη της ηλικίας. Η γονεοποίηση γίνεται προβληματική όταν παγιώνεται και συνοδεύεται από ενοχές, άγχος ή φόβο εγκατάλειψης — όταν δηλαδή το παιδί καταπιέζει τις δικές του ανάγκες
για να φροντίσει τις ανάγκες των άλλων (Jurkovic, 1997).
Πώς επηρεάζει στην ενήλικη ζωή;
Οι γονεοποιημένοι ενήλικες συχνά:
- Δυσκολεύονται να θέσουν όρια.
- Νιώθουν υπεύθυνοι για όλους.
- Παλεύουν με υπερβολικές ενοχές όταν δίνουν προτεραιότητα στον εαυτό τους.
- Έλκονται από σχέσεις με ανισορροπία (συχνά γίνονται «φροντιστές» και στους συντρόφους τους).
Η θεραπευτική επεξεργασία του ρόλου
Στο θεραπευτικό πλαίσιο, δουλεύουμε με ενήλικες που υπήρξαν γονεοποιημένα παιδιά ώστε να αναγνωρίσουν τα μοτίβα που επαναλαμβάνουν, να επιτρέψουν στον εαυτό τους να είναι φροντισμένοι και όχι μόνο φροντιστές. Η κατανόηση αυτού του ρόλου δεν γίνεται για να κατηγορηθούν οι γονείς, αλλά για να
αποκατασταθεί η εσωτερική ισορροπία.
Η γονεοποίηση δεν είναι μια «ταμπέλα», αλλά ένας χάρτης. Και μέσα στη θεραπεία, μαθαίνουμε να ξαναδιαβάζουμε αυτόν τον χάρτη με καινούργια κατεύθυνση.
Βιβλιογραφία
- Jurkovic, G. J. (1997). Lost Childhoods: The Plight of the Parentified Child. Brunner/Mazel.
- Hooper, L. M. (2007). The application of attachment theory and family systems theory to the phenomenon of parentification. The Family Journal, 15(3), 217–223.